رئيس جمهورى فرانسه برخلاف سالهاى گذشته كه رسم بود وزير آموزش و پرورش به مناسبت آغاز سال تحصيلى پيامى ارسال كند، امسال خود رأسا با ارسال و قرائت پيامى خواستار تحكيم مبانى آموزشى اين كشور شد كه بيشتر نظام آموزش مدارس راهنمايى را نشانه رفته است. ساركوزى از اين راه دو هدف در نظر دارد، از سويى مى خواهد تعادل را بر بودجه فرانسه حاكم كند و كارنامه اى مثبت از اقتصاد دولت بر جاى بگذارد و روياى رشد اقتصادى فرانسه را محقق كند و از سوى ديگر برنامه هاى آموزشى جديد را در قالب اصلاحاتى كه ريشه در فرهنگ سرمايه سالار دارد، محقق كند. از اين روى او نياز به يك جراحى در ساختار آموزشى فرانسه دارد تا آنچه هست دگرگون شود. رئيس جمهورى فرانسه به كادر آموزشى اين كشور نيز سفارش كرده است كه ساعات تدريس را در مدارس كم كنند، شايد از اين راه بتوان كمبود نيروى آموزشى را جبران كرد. به علاوه كار ديگر او اين است كه هر معلم بتواند بجز رشته تخصصى خود يك رشته ديگرى را نيز تدريس كند تا به زعم او بتوان ميان رشته هاى نزديك ارتباط دو سويه برقرار كرد، اين اصلاحات ساركوزى از هم اينك فرياد اتحاديه هاى معلمان را بلند كرده و آنها اين بلند پروازى هاى ساركوزى را عملى نمى دانند. ساركوزى در شرايط كنونى كل نظام آموزشى جديد فرانسه را كه بيش از ۳۰ سال قدمت دارد با اين عنوان كه محصولاتى كم فايده به بازار كار فرانسه تحويل مى دهد، زير سؤال برده است. ساركوزى مى خواهد كه مدرسه امروز به سوى بازار گشايشى داشته باشد و بتواند ميان نيازهاى اقتصادى جامعه و نظام آموزشى فرانسه پلى بزند. در اين ميان ژست اخلاقى ساركوزى نيز قابل توجه است، او به تنزل ارزشهاى اخلاقى در جامعه فرانسه معترض است و بر اين باور است كه جاى بيشترى براى دين و اخلاق در مدارس بايد باز كرد.
واكنش ها
حزب راست حاكم فرانسه «يو.ام.پ» با استقبال از موضع آموزشى ساركوزى در آغاز سال تحصيلى جديد، نامه وى به آموزگاران اين كشور را فراخوانى به الزامات نوسازى نظام آموزشى خوانده است. اين حزب با صدور بيانيه اى ضمن تحسين كم سابقه اى از ساركوزى آورده است كه «پيام قوى رئيس جمهورى كه در تاريخ جمهورى پنجم فرانسه بى سابقه است تقويت مبانى نظام آموزشى فرانسه را بر اساس وعده هاى انتخاباتى ساركوزى نويد مى دهد». اما اتحاديه هاى معلمان از برنامه ساركوزى مثل هميشه انتقاد كردند و نگرانى خود را از سياست هاى وى اعلام داشتند. آنها با ريشخند پيام آغاز سال تحصيلى رئيس جمهورى فرانسه، آن را به عنوان «مانيفست» صادره براى نظام آموزشى اين كشور در تاريخ روساى جمهورى فرانسه بى سابقه دانستند. اين اتحاديه ها مواضع ساركوزى را داراى تناقض و فاقد نكات عينى و ملموس عنوان مى كنند. «پاتريك گونتيه» يكى از اعضاى اتحاديه معلمان فرانسه مى گويد: خطاب پيام ساركوزى همزمان به كسانى است كه هم مى خواهند مدارس را براى استفاده همگان دمكراتيزه كرده و هم آن را گزينشى كنند ولى نقطه تعادل ميان اين دو را نمى توان در اين پيام يافت. به نظر گونتيه در پيام ساركوزى تناقض هاى بسيارى هست، به عنوان نمونه او از سويى مى خواهد سطح دانش آموزان را بالا ببرد و از سوى ديگر يك نظام گزينشى را براى ورود به مدارس پيش بينى مى كند. «ژرار آشيرى» دبير يكى از اصلى ترين فدراسيون هاى مردمى آموزشى فرانسه گفته است كه پيشنهادهاى ساركوزى، معنايى جز گزينشى كردن نظام آموزشى نخواهد داشت. كارشناسان اين اتحاديه ها بر اين باورند كه مقررات و مبانى مورد نظر ساركوزى به تضعيف شرايط خانواده ها خواهد انجاميد و خروج از شرايط بحرانى را براى آنان مشكل خواهد كرد. اتحاديه هاى معلمان و كاركنان تحت پوشش وزارت آموزش و پرورش فرانسه رئيس جمهورى اين كشور را به غفلت متهم كرده و معتقدند او با چشم پوشى از علل و عوامل شكست ها و عقب ماندگى هاى تحصيلى، موفقيت هاى دانش آموزان را ناشى از مسئوليت فردى آنان معرفى مى كند. اين اتحاديه ها همچنين از اينكه برنامه هاى ساركوزى به حذف ۱۱هزار نفر از معلمان در آغاز سال ۲۰۰۸خواهد انجاميد و يا اينكه «كارت يا نقشه تحصيلى» را از برنامه آموزش ملى فرانسه حذف كرده، اظهار نگرانى كرده اند. يكى از مواضع ساركوزى در اين زمينه كه مورد انتقاد فراوان قرار گرفته است، وعده «افزايش حقوق معلمان در برابر كاهش پرسنل و بر اساس اصل شايستگى و كارآمدى» است كه از نظر معلمان ضمن اينكه ارفاق ويژه اى محسوبنمى شود، نوعى ابهام را نيز در مورد شايستگى و كارآمدى ايجاد مى كند. مسوولان اتحاديه هاى معلمان فرانسه از سوى ديگر نگرانى خود را در مورد محدوديت پذيرش مدارس راهنمايى نظام جديد (كه از سال ۱۹۷۵تاسيس شده است) كه حق تحصيل را براى همه دانش آموزان تا سن ۱۶سالگى مقرر مى داشت، اعلام كرده اند. اين اتحاديه ها با اعتراض به نامه ساركوزى دوره جديد آموزش اين كشور را دوره بازگشت به اقتدارگرايى ناميده اند كه طليعه آن را پيش از اين ساركوزى در زمان وزارت كشورش به مردم و معلمان نشان داده است. از هم اينك نشانه هاى اعتراض به اين حركت ساركوزى در جامعه ديده مى شود، چنانكه در گزارش رسانه ها آمده بود كه اولياء و مربيان تاكنون چندين مدرسه را در مناطق مختلف فرانسه و در اعتراض به مواضع جديد ساركوزى اشغال كرده و نسبت به تعديل نيروى انسانى آموزشى هشدار داده اند.
پيشينه نظام آموزشى فرانسه
نظام آموزشى موجود يا همان «مدارس راهنمايى يگانه» كه در زمان «والرى ژيسكاردستن» و وزارت «هابى» در آموزش و پرورش فرانسه و به نام همين وزير شهرت يافته است، در ۱۱ژوييه ۱۹۷۵با تصويب قانون تاسيس نظام آموزشى يگانه ابلاغ شد و بر اساس آن مدارس راهنمايى در متن نظام آموزشى متولد گرديد. بر اساس اين قانون، مقرر شد تا دانش آموزان پس از اتمام و دريافت گواهينامه دوره دبستان يك دوره چهار ساله راهنمايى كه به «بروه» شهرت دارد را نيز بگذرانند. دانش آموزان فرانسوى همچنين ناگزيرند پس از گذراندن دوره راهنمايى، ادامه تحصيل خود را در سه حوزه آموزش عمومى، فنى و حرفه اى دنبال كنند تا به مدرك ديپلم متوسطه ختم شود (نظام آموزش عمومى ايران و بسيارى كشورهاى ديگر نيز برگرفته از همين تقسيم بندى است) . اين قانون در سالهاى اخير دستخوش تغييراتى شده ولى كليت آن حفظ شده است و تلاش مى شود تا بر غناى آن افزوده شود. در حقيقت تاسيس مدارس راهنمايى در فرانسه ناشى از نياز پس از جنگ بود تا ابتدا يك آموزش عمومى و مبانى عمومى و حرفه اى كار و دانش در اختيار همه افراد جامعه قرار گيرد و در مرحله بعد دانش آموزان خود را براى ورود به مرحله تخصصى دبيرستان و آمادگى براى آموزش هاى فنى تر آماده سازند. مراحل تركيب دو سطح آموزشى و تربيتى نيز در مدارس راهنمايى پيش بينى شد و براى هر مدرسه راهنمايى، مركز اسنادى سمعى و بصرى پيش بينى شده بود تا دانش آموزان و اساتيد بتوانند با مشاركت نزديك با هم راه آينده را آسان تر تصوير كنند. ساركوزى نتايج اين راه ۳۰ساله را موفق ارزيابى نمى كند و منتقدانه در پى آن است كه آموزش عمومى فرانسه بايد با نياز فرزندان مطابقت داشته و شايسته آنان باشد. شيوه اى كه ساركوزى با آن به جلو آمده است چندان كامياب به نظر نمى رسد، چرا كه سنت اجتماعى فرانسه كه بر اعتراض و انتقاد مدام شكل گرفته است موضع گيريهاى او را بر نخواهد تافت. ساركوزى در پيام خود اولياء دانش آموزان را خطاب قرار داده و با عباراتى جدى، كم سابقه و آمرانه آنها را مسئول اوليه آموزش فرزندان خود قلمداد كرده است. او به اولياى دانش آموزان گفته است كه آنها ادب و احترام به بزرگتر و معلم، قدرشناسى، انجام تكاليف و حس مسئوليت را بايد به فرزندانشان منتقل كنند. ساركوزى در اين پيام آورده است كه كسى حق ورود به مدارس راهنمايى (كولژ) را ندارد مگر اينكه در سال آخر دبستان شايستگى ورود خود را ثابت كند. همينطور كسى نمى تواند وارد دبيرستان شود مگر در كولژ اين نكته را به اثبات برساند. آموزگاران و اتحاديه هاى اولياى دانش آموزان فرانسه، كار ساركوزى در مورد بهبود شرايط آموزشى را به اقدام «ليونل ژوسپن» وزير آموزش ملى فرانسه در سال ۱۹۸۸تشبيه مى كنند. اظهارات ساركوزى كادر آموزشى فرانسه را نسبت به كاهش بودجه و درنتيجه تعديل نيروهاى آموزشى نگران كرده است. حال آنكه در آن سال ژوسپن تعدادى نيروى جديد وارد دستگاه آموزشى فرانسه كرد. اگر ساركوزى حذف ۱۱هزار و ۲۰۰پست آموزشى را بر دستگاه آموزشى فرانسه تحميل كند، آنگاه اين رقم را بايد بر ۱۲هزار پست حذف شده سال ۲۰۰۴نيز در اين دستگاه افزود.

ژاپن كشورى است كه از گذشته تاكنون موردتوجه و تقليد بسيارى از كشورهاى فرودست قرارگرفته. اگرچه در سالهاى اخير اقتصاد ژاپن با بحرانهاى فراوانى روبرو شده است. اما در حوزه فرهنگى بخصوص در مورد نظام آموزشى و روشهاى مورد استفاده هنوز قابليت هاى بسيارى را داراست كه مى توان از آنها بهره برد. دكتر مهرداد نوابخش جامعه شناس و استاد دانشگاه كه مطالعات فراوانى درخصوص نظام آموزش و پرورش ايران و ژاپن انجام داده در گفت وگوى حاضر خط مشى هاى اساسى ژاپنى ها را باتوجه به فرهنگشان مورد تحليل و تبيين قرارمى دهد و ضمن انتقاد از نظام آموزش و پرورش ايران راهكارهايى را براى عبور از بحران موجود در بخش آموزش ارائه مى دهد. گفت وگوى ما با وى در پى مى آيد.
\ در مورد ژاپن بحث هاى فراوان و متفاوتى وجود دارد. محققان مى گويند ژاپن كشورى است كه تا قبل از قرن ۱۹ كشورى منزوى بوده. سپس در عرض صد سال يعنى در طول قرن ،۲۰ درهايش را به روى دنيا باز مى كند و تلاطمات زيادى را تجربه مى كند. مثلاً در جريان جنگ دوم جهانى دو شهر مهم اش با بمب اتمى آمريكاييها با خاك يكسان مى شود. اما از درون تمام اين نابسامانى ها، سربلند و پيروز بيرون مى آيد به طورى كه امروزه از امپراتورى قدرتمند ژاپن صحبت مى شود. علاقه مندم بدانم نظر كلى شما در مورد اين كشور با اين سوابق متعدد و متنوع چيست؟